Ang mga pabrika sang semento pareho sang isa nga ginapakita diri amo ang mayor nga ginahalinan sang carbon dioxide nga nagapainit sang klima. Apang ang iban sining mga polusyon mahimo nga mangin isa ka bag-o nga sahi sang gatong. Ini nga asin mahimo nga luwas nga matipigan sa sulod sang mga dekada ukon kapin pa.
Isa pa ini ka istorya sa isa ka serye nga nagalantaw sa bag-o nga mga teknolohiya kag mga aksyon nga makapahinay sang pagbag-o sang klima, makapanubo sang mga epekto sini, ukon makabulig sa mga komunidad sa pag-atubang sa madasig nga pagbag-o sang kalibutan.
Ang mga hilikuton nga nagapaguwa sang carbon dioxide (CO2), isa ka kinaandan nga greenhouse gas, nagaamot sa pagpainit sang atmospera sang Duta. Ang ideya sang pagkuha sang CO2 gikan sa hangin kag pagtipig sini indi bag-o. Apang mabudlay ini himuon, ilabi na kon masarangan ini sang mga tawo. Ang isa ka bag-o nga sistema nagalubad sang problema sang polusyon sang CO2 sa isa ka tuhay nga paagi. Ginahimo sini nga gatong ang nagapainit sang klima nga gas.
Sang Nobyembre 15, ang mga manugpanalawsaw gikan sa Massachusetts Institute of Technology (MIT) sa Cambridge nagbalhag sang ila mga resulta sa journal nga Cell Reports Physical Science.
Ang ila bag-o nga sistema nabahin sa duha ka bahin. Ang una nga bahin nagalakip sang pagbaylo sang carbon dioxide gikan sa hangin pakadto sa isa ka molekula nga ginatawag formate agod makahimo sing gatong. Kaangay sang carbon dioxide, ang formate nagaunod sing isa ka atomo sang carbon kag duha ka atomo sang oksiheno, subong man sing isa ka atomo sang hidroheno. Ang formate nagaunod man sang pila ka iban pa nga mga elemento. Ang bag-o nga pagtuon naggamit sang formate salt, nga naghalin sa sodium ukon potassium.
Ang kalabanan nga mga fuel cell nagagamit sang hydrogen, isa ka madali masunog nga gas nga nagakinahanglan sang mga tubo kag mga tangke nga may presyon sa pagdala. Apang, ang mga fuel cell mahimo man magdalagan sa formate. Ang formate may yara sang enerhiya nga kaanggid sa hydrogen, suno kay Li Ju, isa ka sientipiko sang mga materyales nga nagpanguna sa paghimo sang bag-o nga sistema. Ang formate may pila ka bentaha sa hydrogen, siling ni Li Ju. Mas luwas ini kag wala nagakinahanglan sang mataas nga presyon nga pagtipig.
Ang mga manugpanalawsaw sa MIT naghimo sang isa ka fuel cell sa pagtilaw sang formate, nga ila ginapatubas gikan sa carbon dioxide. Una, ginsamo nila ang asin sa tubig. Ang sinagol dayon ginpakaon sa isa ka fuel cell. Sa sulod sang fuel cell, ang formate nagpaguwa sang mga electron sa isa ka kemikal nga reaksyon. Ining mga electron nag-ilig gikan sa negatibo nga electrode sang fuel cell pakadto sa positibo nga electrode, nga nagatapos sang isa ka sirkito sang elektrisidad. Ining nagailig nga mga electron—isa ka koryente sang koryente—yara sa sulod sang 200 ka oras sa tion sang eksperimento.
Si Zhen Zhang, isa ka sientipiko sang mga materyales nga nagatrabaho upod kay Li sa MIT, malaumon nga ang iya grupo makahimo sa pag-uswag sang bag-o nga teknolohiya sa sulod sang isa ka dekada.
Ang MIT research team naggamit sang kemikal nga pamaagi sa pag-convert sang carbon dioxide nga isa ka yabi nga sangkap para sa produksyon sang gatong. Una, ginbuyagyag nila ini sa isa ka alkaline gid nga solusyon. Ginpili nila ang sodium hydroxide (NaOH), nga kinaandan nga kilala bilang lye. Nagapukaw ini sang isa ka kemikal nga reaksyon nga nagapatubas sang sodium bicarbonate (NaHCO3), nga mas kilala bilang baking soda.
Dayon gi-on nila ang kuryente. Ang koryente nagtuga sang isa ka bag-o nga kemikal nga reaksyon nga nagtunga sang tagsa ka atomo sang oksiheno sa molekula sang baking soda, nga nagbilin sang sodium formate (NaCHO2). Ang ila sistema nagbaylo sang halos tanan nga carbon sa CO2 — kapin sa 96 porsyento — sa sini nga asin.
Ang enerhiya nga kinahanglanon sa pagkuha sang oksiheno ginatago sa mga kemikal nga higot sang formate. Ginhatagan pagtamod ni Propesor Li nga ang formate makatipig sini nga enerhiya sa sulod sang mga dekada nga wala nagakadula ang potensyal nga enerhiya. Dayon nagapatubas ini sing elektrisidad kon mag-agi ini sa isa ka fuel cell. Kon ang kuryente nga ginagamit sa paghimo sang formate naghalin sa solar, hangin ukon hydroelectric power, ang kuryente nga ginapatubas sang fuel cell mangin isa ka matinlo nga ginahalinan sang enerhiya.
Agod mapadaku ang bag-o nga teknolohiya, siling ni Lee, “kinahanglan naton pangitaon ang manggaranon nga geolohiko nga mga manggad sang lye.” Gintun-an niya ang isa ka sahi sang bato nga ginatawag alkali basalt (AL-kuh-lye buh-SALT). Kon isagol sa tubig, ining mga bato nagahimo sing lye.
Si Farzan Kazemifar isa ka enhinyero sa San Jose State University sa California. Ang iya panalawsaw nagasentro sa pagtipig sang carbon dioxide sa mga pormasyon sang asin sa idalom sang duta. Ang pagkuha sang carbon dioxide gikan sa hangin nangin mabudlay kag busa mahal, siling niya. Gani mapuslanon ang pag-convert sang CO2 sa mga produkto nga magamit pareho sang formate. Ang gasto sa produkto makabalanse sa gasto sa produksyon.
Madamo na ang pagpanalawsaw sa pagkuha sang carbon dioxide gikan sa hangin. Halimbawa, ginlaragway sining karon lang sang isa ka grupo sang mga sientipiko sa Lehigh University ang isa pa ka paagi sa pagsala sang carbon dioxide gikan sa hangin kag paghimo sini nga baking soda. Ang iban nga mga grupo sang pagpanalawsaw nagatago sang CO2 sa pinasahi nga mga bato, nga ginahimo ini nga solido nga carbon nga mahimo dayon maproseso sa ethanol, isa ka alkohol nga gatong. Ang kalabanan sining mga proyekto magagmay kag wala pa sing daku nga epekto sa pagpanubo sang mataas nga lebel sang carbon dioxide sa hangin.
Ini nga laragway nagapakita sang isa ka balay nga nagagamit sang carbon dioxide. Ang device nga ginapakita diri nagabaylo sang carbon dioxide (ang mga molekula sa pula kag puti nga mga bula) sa asin nga ginatawag formate (ang asul, pula, puti, kag itom nga mga bula). Ini nga asin mahimo dayon gamiton sa isa ka fuel cell sa paghimo sang elektrisidad.
Si Kazemifar nagsiling nga ang amon pinakamaayo nga kapilian amo ang "pagbuhin anay sang mga greenhouse gas emissions." Ang isa ka paagi sa paghimo sini amo ang pag-ilis sang fossil fuels sang mga renewable energy sources pareho sang hangin ukon solar. Kabahin ini sang isa ka pagbalhin nga ginatawag sang mga sientipiko nga "decarbonization." Apang dugang niya nga ang pag-untat sang pagbag-o sang klima magakinahanglan sang madamo nga bahin nga pamaagi. Ini nga bag-o nga teknolohiya kinahanglanon sa pagkuha sang carbon sa mga lugar nga mabudlay nga ma-decarbonize, siling niya. Kuhaa ang mga galingan sang asero kag mga pabrika sang semento, sa paghingalan sang duha ka halimbawa.
Nakita man sang MIT team ang mga benepisyo sa pagtingob sang ila bag-o nga teknolohiya sa solar kag wind power. Ang tradisyonal nga mga baterya gindesinyo sa pagtipig sang enerhiya sa sulod sang mga semana sa isa ka tion. Ang pagtipig sang silak sang adlaw sa tig-ilinit sa tigtulugnaw ukon mas malawig pa nagakinahanglan sang lain nga pamaagi. "Sa formate fuel," siling ni Lee, indi ka na limitado bisan sa seasonal nga pagtipig. "Mahimo ini nga henerasyonal."
Mahimo nga indi ini magsiga pareho sang bulawan, apang "Makabilin ako sang 200 ka tonelada... sang formate sa akon mga anak nga lalaki kag babayi," siling ni Lee, "subong isa ka palanublion."
Alkaline: Isa ka adhetibo nga nagalaragway sang isa ka kemikal nga substansiya nga nagaporma sang hydroxide ions (OH-) sa solusyon. Ini nga mga solusyon ginatawag man nga alkaline (kabaliskaran sa acidic) kag may pH nga mas mataas sangsa 7.
Aquifer: Isa ka pormasyon sang bato nga makasarang sa paghupot sang mga reservoir sang tubig sa idalom sang duta. Ang termino nagakadapat man sa mga basin sa idalom sang duta.
Basalt: Isa ka itom nga bato sang bulkan nga sa masami tuman kadamol (luwas kon ang paglupok sang bulkan nagbilin sing dalagku nga mga bulsa sang gas sa sini).
bond: (sa chemistry) isa ka semi-permanente nga koneksyon sa tunga sang mga atomo (ukon mga grupo sang mga atomo) sa isa ka molekula. Ginaporma ini sang makagalanyat nga mga puwersa sa tunga sang nagapakigbahin nga mga atomo. Kon ang mga higot naporma na, ang mga atomo nagapanghikot subong isa ka yunit. Agod mapain ang mga atomo, ang enerhiya sa porma sang init ukon iban pa nga radyasyon dapat ihatag sa mga molekula.
Carbon: Isa ka kemikal nga elemento nga amo ang pisikal nga sadsaran sang tanan nga kabuhi sa Duta. Ang carbon nagaluntad sing hilway sa porma sang graphite kag diamante. Isa ini ka importante nga bahin sang karbon, apog, kag petrolyo, kag may ikasarang sa pag-angot sang kaugalingon sa kemikal sa pagporma sang madamo nga sahi sang mga molekula nga may kemikal, biolohiko, kag komersyal nga balor. (Sa pagpanalawsaw sa klima) Ang termino nga carbon kon kaisa ginagamit nga halos nagabayluhanay sa carbon dioxide sa pagpatuhoy sa posible nga epekto sang isa ka aksyon, produkto, polisa, ukon proseso sa malawig nga pag-init sang atmospera.
Carbon dioxide: (ukon CO2) isa ka wala sing duag, wala sing baho nga gas nga ginapatubas sang tanan nga sapat kon ang oksiheno nga ila ginahaklo nagahulag sa pagkaon nga madamo sing carbon nga ila ginakaon. Ang carbon dioxide ginapaguwa man kon ang organiko nga butang, lakip ang mga fossil fuel pareho sang langis ukon natural nga gas, ginasunog. Ang carbon dioxide isa ka greenhouse gas nga naga-trap sang init sa atmospera sang Duta. Ginabaylo sang mga tanom ang carbon dioxide nga mangin oksiheno paagi sa photosynthesis kag ginagamit ini nga proseso sa paghimo sang ila kaugalingon nga pagkaon.
Semento: Isa ka binder nga ginagamit sa paghupot sang duha ka materyales, nga nagapatig-a sini nga mangin isa ka solido, ukon isa ka madamol nga papilit nga ginagamit sa paghupot sang duha ka materyales. (Konstruksyon) Isa ka pino nga materyal nga ginagamit sa paghigot sang balas ukon nadugmok nga bato agod magporma sing semento. Ang semento sagad nga gihimo isip usa ka pulbos. Pero kon mabasa na ini, mangin malapok ini nga slurry nga nagatig-a kon magmala.
Kemikal: Isa ka substansiya nga ginahuman sang duha ukon kapin pa nga mga atomo nga gintingob (nabugkos) sa isa ka pat-od nga proporsyon kag istruktura. Halimbawa, ang tubig isa ka kemikal nga substansia nga ginahuman sang duha ka atomo sang hidroheno nga naangot sa isa ka atomo sang oksiheno. Ang kemikal nga pormula sini amo ang H2O. Ang “kemikal” mahimo man gamiton bilang adhetibo sa paglaragway sang mga kinaiya sang isa ka substansiya nga resulta sang nagkalainlain nga mga reaksyon sa tunga sang nagkalainlain nga mga compound.
Chemical bond: Isa ka pwersa sang pagganyat sa tunga sang mga atomo nga mabaskog nga makahimo sa mga nabugkos nga mga elemento nga mag-obra bilang isa ka yunit. Ang iban nga mga atraksyon maluya, ang iban mabaskog. Ang tanan nga mga higot daw nagaangot sang mga atomo paagi sa pagpaambit (ukon pagtinguha sa pagpaambit) sang mga electron.
Kemikal nga reaksyon: Isa ka proseso nga nagalakip sang pag-areglo liwat sang mga molekula ukon mga istruktura sang isa ka substansiya sa baylo sang pagbag-o sa pisikal nga porma (halimbawa, gikan sa solido pakadto sa gas).
Chemistry: ang sanga sang siyensya nga nagatuon sang komposisyon, istruktura, mga kinaiya, kag mga interaksiyon sang mga substansiya. Ginagamit sang mga sientipiko ini nga ihibalo sa pagtuon sang indi pamilyar nga mga substansia, sa pagpadamo sing mapuslanon nga mga substansia sa madamo nga kadamuon, ukon sa pagdesinyo kag paghimo sing bag-o nga mapuslanon nga mga substansia. (sang mga kemikal nga compound) Ang chemistry nagapatuhoy man sa pormula sang isa ka compound, ang pamaagi sa paghanda sini, ukon ang pila sang mga kinaiya sini. Ang mga tawo nga nagatrabaho sa sini nga patag ginatawag nga mga kemiko. (sa social sciences) ang ikasarang sang mga tawo nga magbuligay, mag-upod, kag mag-enjoy sa isa kag isa.
Pagbag-o sang klima: Isa ka importante, malawig nga pagbag-o sa klima sang Duta. Mahimo ini matabo sing kinaugali ukon bangod sang mga hilikuton sang tawo, lakip ang pagsunog sing fossil fuel kag paghawan sang mga kagulangan.
Decarbonization: nagapatuhoy sa hungod nga pagbalhin palayo sa makahigko nga mga teknolohiya, mga hilikuton, kag mga ginahalinan sang enerhiya nga nagapaguwa sang mga gas nga nakabase sa carbon, pareho sang carbon dioxide kag methane, pakadto sa atmospera. Ang katuyuan amo ang pagnubo sang kadamuon sang mga carbon gases nga nagaamot sa pagbag-o sang klima.
Elektrisidad: Ang pag-ilig sang elektrikal nga karga, nga masami resulta sang paghulag sang mga partikulo nga may negatibo nga karga nga ginatawag mga electron.
Electron: isa ka negatibo nga karga nga partikulo nga masami nagalibot sa naguwa nga rehiyon sang isa ka atomo; ini man ang nagadala sang elektrisidad sa mga solido.
Engineer: Isa ka tawo nga nagagamit sang siyensya kag matematika sa paglubad sang mga problema. Kon ginagamit bilang isa ka berbo, ang tinaga nga enhinyero nagapatuhoy sa pagdesinyo sang isa ka gamit, materyal, ukon proseso sa paglubad sang isa ka problema ukon wala matuman nga kinahanglanon.
Ethanol: Isa ka alkohol, nga ginatawag man nga ethyl alcohol, nga amo ang basehan sang mga ilimnon nga makahulubog pareho sang serbesa, alak, kag mga alkoholiko nga ilimnon. Ginagamit man ini bilang solvent kag gatong (halimbawa, masami nga ginasamo sa gasolina).
Filter: (n.) Butang nga nagatugot sa pila ka mga materyales nga mag-agi kag ang iban mag-agi, depende sa ila kadakuon ukon iban pa nga mga kinaiya. (v.) Ang proseso sang pagpili sang pila ka mga substansiya base sa mga kinaiya pareho sang kadakuon, densidad, karga, kag iban pa. (sa pisika) Isa ka screen, plato, ukon layer sang isa ka substansya nga nagasuyop sang kasanag ukon iban pa nga radyasyon ukon nagapili nga nagapugong sang pila ka mga bahin sini sa pag-agi.
Formate: Isa ka pangkabilugan nga termino para sa mga asin ukon mga ester sang formic acid, isa ka oxidized nga porma sang fatty acid. (Ang ester isa ka carbon-based compound nga naporma paagi sa pag-ilis sang mga atomo sang hidroheno sang pila ka mga asido sa pila ka sahi sang mga organiko nga grupo. Madamo nga mga tambok kag importante nga mga lana ang natural nga nagakatabo nga mga ester sang mga fatty acid.)
Fossil fuel: Ang bisan ano nga gatong, pareho sang karbon, petrolyo (krudo nga lana), ukon natural nga gas, nga naporma sa sulod sang minilyon ka tuig sa sulod sang Duta gikan sa nagakadunot nga mga bilin sang bakterya, tanom, ukon sapat.
Gatong: Bisan ano nga substansiya nga nagapaguwa sang enerhiya paagi sa kontrolado nga kemikal ukon nukleyar nga reaksyon. Ang mga fossil fuel (karbon, natural nga gas, kag lana) amo ang kinaandan nga mga gatong nga nagapaguwa sang enerhiya paagi sa mga kemikal nga reaksyon kon ginainit (sa masami tubtob sa punto sang pagkasunog).
Fuel cell: Isa ka gamit nga nagahimo sang kemikal nga enerhiya sa elektrikal nga enerhiya. Ang labing kinaandan nga gatong amo ang hidroheno, ang lamang nga produkto sini amo ang alisngaw sang tubig.
Geolohiya: Isa ka adhetibo nga nagalaragway sang tanan nga may kaangtanan sa pisikal nga istruktura sang Duta, ang mga materyales sini, ang maragtas, kag ang mga proseso nga nagakatabo sa sini. Ang mga tawo nga nagatrabaho sa sini nga patag ginatawag nga mga geologo.
Global warming: Ang amat-amat nga pagtaas sang kabug-usan nga temperatura sang atmospera sang Duta bangod sang greenhouse effect. Ang epekto ginatuga sang nagadugang nga lebel sang carbon dioxide, chlorofluorocarbons, kag iban pa nga mga gas sa hangin, nga madamo sini ang ginabuga sang mga hilikuton sang tawo.
Hidroheno: Ang pinakamagaan nga elemento sa uniberso. Bilang isa ka gas, wala ini sing duag, wala sing baho, kag madali masunog. Isa ini ka bahin sang madamo nga gatong, tambok, kag mga kemikal nga nagahuman sang buhi nga tisyu. Ginabug-usan ini sang isa ka proton (ang nucleus) kag isa ka electron nga nagalibot sa sini.
Innovation: (v. to innovate; adj. to innovate) Isa ka pag-adjust ukon pagpauswag sa isa ka nagaluntad nga ideya, proseso, ukon produkto agud mangin mas bag-o, mas maalam, mas episyente, ukon mas mapuslanon.
Lye: Ang pangkabilugan nga ngalan para sa sodium hydroxide (NaOH) nga solusyon. Ang lye masami nga ginasamo sa mga lana sang utanon ukon mga tambok sang sapat kag iban pa nga mga sangkap sa paghimo sang bar soap.
Materials scientist: Isa ka manugpanalawsaw nga nagatuon sang kaangtanan sa tunga sang atomic kag molekular nga istruktura sang isa ka materyal kag ang kabug-usan nga mga kinaiya sini. Ang mga sientipiko sa materyales mahimo maghimo sing bag-o nga mga materyales ukon mag-analisar sang nagaluntad na nga mga materyales. Ang pag-analisar sang kabug-usan nga mga kinaiya sang isa ka materyal, pareho sang densidad, kabakod, kag punto sang pagtunaw, makabulig sa mga enhinyero kag iban pa nga mga manugpanalawsaw sa pagpili sang pinakamaayo nga mga materyales para sa bag-o nga mga aplikasyon.
Molekula: Isa ka grupo sang mga atomo nga neutral sa elektrisidad nga nagarepresentar sang pinakagamay nga posible nga kadamuon sang isa ka kemikal nga compound. Ang mga molekula mahimo nga ginahuman sang isa ka sahi sang atomo ukon sang lainlain nga sahi sang mga atomo. Halimbawa, ang oksiheno sa hangin ginahuman sang duha ka atomo sang oksiheno (O2), kag ang tubig ginahuman sang duha ka atomo sang hidroheno kag isa ka atomo sang oksiheno (H2O).
Pollutant: Isa ka substansiya nga nagahigko sang isa ka butang, pareho sang hangin, tubig, tawo, ukon pagkaon. Ang iban nga mga polusyon amo ang mga kemikal, pareho sang mga pestisidyo. Ang iban pa nga mga polusyon mahimo nga radyasyon, lakip ang sobra nga kainit ukon kasanag. Bisan ang mga hilamon kag iban pa nga mga espesyi nga nagasalakay mahimo makabig nga isa ka sahi sang biofouling.
Potent: Isa ka adhetibo nga nagapatuhoy sa isa ka butang nga tuman kabaskog ukon gamhanan (subong sang kagaw, hilo, bulong, ukon asido).
Renewable: Isa ka adhetibo nga nagapatuhoy sa isa ka manggad nga mahimo islan sing walay katubtuban (subong sang tubig, berde nga mga tanom, silak sang adlaw, kag hangin). Ini nagasumpakil sa mga indi mabag-o nga mga manggad, nga may limitado nga suplay kag mahimo nga epektibo nga maubos. Ang mga indi mabag-o nga mga manggad nagalakip sang lana (kag iban pa nga fossil fuels) ukon medyo talagsahon nga mga elemento kag mineral.